Odnajdywanie drogi nie musi być trudne! Wayfinding dla Uniwersyteckiego Szpitala Dzięcięcego w Lublinie

Wayfinding dla Uniwersyteckiego Szpitala Dziecięcego w Lublinie — historia o tym, jak odnaleźć drogę bez stresu

Zdarzało Ci się kiedyś błądzić na lotnisku, w metrze lub w szpitalu? Odnajdywanie drogi nie musi być trudne ani męczące nawet w bardzo skomplikowanym budynku. Projekt systemu identyfikacji wizualnej i nawigacji (wayfindingu) dla Uniwersyteckiego Szpitala Dziecięcego w Lublinie powstał właśnie po to, aby zmienić surową przestrzeń medyczną w miejsce przyjazne dzieciom i ich rodzicom — takie, w którym można łatwo się odnaleźć.

Jeden z motywów z Koziołkami – na Krakowskim Przemieściu w Lublinie

Za opracowanie koncepcji oraz stworzenie całego systemu odpowiadał zespół Vena Art: Adrian Przywara – Key Account Manager Vena Art, historyk sztuki, kulturoznawca i marketingowiec, pełniący funkcję koordynatora projektu; Mariusz Jurkowski – Dyrektor Artystyczny Vena Art; Weronika Mroczek – Grafik Designerka; dr inż. arch. Rafał Strojny – autor wyróżnionej Nagrodą Naukową Izby Architektów RP pracy doktorskiej o współczesnych tendencjach w projektowaniu europejskich szpitali specjalistycznych; oraz dr hab. inż. arch. Natalia Przesmycka, która na co dzień zajmuje się szeroko pojętą tematyką szpitali.

Już na etapie koncepcji projekt oparto na najnowszych europejskich standardach projektowania szpitali oraz współczesnych rozwiązaniach z zakresu wayfindingu.

Ze strony inwestora, Uniwersyteckiego Szpitala Dziecięcego w Lublinie projekt koordynowała mgr inż. Eliza Naklicka-Małaj, Pełnomocnik Dyrektora ds. Inwestycji wpierając Dyrektor dr Kamilę Ćwik oraz Zastępcę Dyrektora ds. Infrastruktury i Inwestycji dr inż. Andrzeja Grabosia. W projekt ze strony Szpitala był zaangażowany również Zespół Doradczy.

Projekt poglądowy holu głównego.

Punkt wyjścia – projektowanie nawigacji przestrzennej

Prace rozpoczęto od szczegółowego audytu – analizy funkcjonalnej obiektu wnętrza i zewnętrza, opracowaniu wniosków i założeń do nowego systemu. Opracowano strukturę funkcjonalną budynku szpitala i terenu  z podziałem na funkcje dla pacjentów, personelu medycznego, personelu niemedycznego, czy też studentów.

Analiza wykazała nadmiar przypadkowych tablic, ogłoszeń i certyfikatów, które zamiast pomagać, rozpraszały uwagę i utrudniały odnalezienie informacji. Brakowało wyraźnego punktu informacyjnego przy wejściu, a oznaczenia były niespójne i często wprowadzały pacjentów w błąd.

Przykładowe elementy oznakowania zastanego w szpitalu.

Dodatkowym problemem był brak ujednoliconego systemu kolorystycznego, co sprawiało, że pacjenci czuli się zagubieni w powtarzalnych wnętrzach kolejnych pięter. Trudy kontekst lat budynku z lat 90. z elementami niemożliwymi do wymiany, skomplikowany układ, potrzeba zachowania już zmodernizowanych oddziałów stanowiły poważny problem projektowy.

Posadzki, odbojoporęcze w różnych kolorach na różnych piętrach siedziska to tylko niektóre z elementów, które trzeba było wziąć pod uwagę przy projektowaniu spójnego systemu.

Prace koncepcyjne i wybór wizji – system informacji wizualnej w przestrzeni publicznej

Głównym założeniem prac projektowych było stworzenie systemu opartego na koncepcji „pozytywnego rozpraszania uwagi”, którego celem jest obniżenie poziomu stresu u małych pacjentów, w końcu to Szpital Dziecięcy. Zespół projektowy przedstawił inwestorowi kilka koncepcji odwołujących się m.in. do natury oraz warstw świata (od kosmosu, przez góry i morza, po podziemia), które miały być przypisane poszczególnym kondygnacjom budynku.

Infografika — założenia wstępnych koncepcji.

Ostatecznie wybrano koncepcję powiązaną z regionem Lubelszczyzny. Każda kondygnacja otrzymała swój unikalny kolor, a każdy oddział – motyw przewodni, tworząc spójną opowieść o regionie.

Opowieść zapisana w kolorach i symbolach – komunikacja wizualna w architekturze

Frafment prezentacji – wybrana koncepcja, podział kolorystyczny (nawiązujący do stanu zastanego) i wybrane motywy

Każde piętro otrzymało własny kolor i temat inspirowany krajobrazem regionu:

• poziom -1 — fioletowe zaplecze techniczne, uporządkowane wizualnie, bez narracji bajkowej
• poziom 0 — pomarańczowe „podziemia Lubelszczyzny”, inspirowane m. in. kopalnią w Bogdance, kredowymi korytarzami Chełma i piwnicami Zamościa
• poziom +1 — zielone „serce regionu”, z motywami Lublina i jego krajobrazu
• poziom +2 — ciemnoniebieska kraina wody inspirowana Wisłą, jeziorami Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego i Nałęczowem
• poziom +3 — jasnozielone lasy Roztoczańskiego i Poleskiego Parku Narodowego
• poziom +4 — żółte pola zbóż charakterystyczne dla rolniczego krajobrazu regionu
• poziom +5 — różowe ogrody i sady Lubelszczyzny
• poziom +6 — jasnoniebieskie niebo i tradycje lotnicze Świdnika oraz Dęblina
• poziom +7 — ciemnozielona podróż balonem ponad krajobrazami regionu

Dzięki tej narracji pacjent nie musi zapamiętywać numerów pięter — wystarczy kolor i obraz. Ze względu na wspominane wcześniej uwarunkowania oraz kontekst w koncepcji musiały znaleźć się różne odcienie jednego koloru, nie dało się tego uniknąć.

Bohater opowieści — lubelski koziołek

Przewodnikiem po tej podróży został koziołek — symbol Lublina. W szpitalu nie jest tylko znakiem graficznym, lecz bohaterem, który pojawia się na każdym piętrze w innej roli, dopasowanej do wybranego tematu oddziału.

Wizualizacja przykładowa z motywami koziołka, piętro +1. Przyjazna przestrzeń i skuteczny wayfinding w szpitalu.

Koziołek występuje jako dziecięca postać, a grafiki przedstawiają zarówno chłopców, jak i dziewczynki. Dzięki temu dzieci skupiają uwagę na przyjaznej historii, co pomaga obniżyć stres związany z wizytą w szpitalu.

Projektowanie oparte na badaniach

Przykładowe motywy z Koziołkami – w sekcji administracyjnej budynku pojawia się  „Koziołek Urzędnik” na tle różnych znanych budynków z okolic centrum Lublina, poznajesz je?

Powstanie systemu wymagało wielu wizyt w szpitalu oraz dokładnej inwentaryzacji budynku. Analizowano rzuty architektoniczne, mierzone były szerokości ścian, wysokości korytarzy i wszystkie elementy konstrukcyjne. Dzięki temu projekt można było idealnie dopasować do istniejącej przestrzeni.

Infografika – uproszczony schemat procesu projektowego

Infografika – uproszczony schemat procesu projektowego

Badano także sposób poruszania się pacjentów i personelu, aby tablice informacyjne pojawiały się dokładnie tam, gdzie podejmowane są decyzje — przy skrzyżowaniach korytarzy, wyjściach z wind czy klatkach schodowych. Projekt powstał również z udziałem użytkowników: przeprowadzono rozmowy z personelem i pacjentami, a dzieci brały udział w warsztatach projektowych.

Wejście do polikliniki – stan rzeczywisty i wizualizacja poglądowa

Logika nawigacji

System opiera się na prostych zasadach wizualnych:

• Kolor jako informacja o piętrze — pastelowe barwy ścian wskazują kondygnację, a intensywne kolory pojawiają się wyłącznie na elementach nawigacyjnych.
• Kontrast dla orientacji — windy, klatki schodowe i kluczowe elementy komunikacji oznaczono czernią, dzięki czemu są widoczne z dużej odległości.
• „Czarna nitka” prowadząca przez budynek — kontrastowe pasy w posadzce prowadzą od wejścia do pionów komunikacyjnych. Wystarczy je odnaleźć, aby trafić do windy lub wyjścia.

Fragment księgi standardów znakowania USzD – tablica wewnętrzna aksonometryczna

Aby ograniczyć szum informacyjny, zamiast wielu tablic wprowadzono jedną główną planszę prezentującą strukturę szpitala w formie czytelnej aksonometrii oraz dodatkowe tablice pięter znajdujące się na skrzyżowaniach. System uzupełnia zestaw 48 piktogramów pozwalających rozpoznać funkcję pomieszczenia bez czytania tekstu.

Fragment księgi standardów znakowania USzD – piktogramy

Szpital dostępny dla wszystkich

Projekt od początku tworzono zgodnie z zasadami programu „Dostępność Plus”. System informacji działa wielozmysłowo, zaprojektowano go tak aby uwzględnić:

• tabliczki przy najważniejszych pomieszczeniach zawierające opisy w alfabecie Braille’a
• tyflograficzne mapy i dotykowe makiety szpitala w kluczowych punktach
• kioski informacyjne, które oferują audiodeskrypcję i są dostosowane do osób poruszających się na wózkach
• w przestrzeni przewidziano możliwość korzystania z pętli indukcyjnych dla osób z aparatami słuchowymi

Rejestracja na piętrze plus 1 – stan rzeczywisty i wizualizacja poglądowa

Nowa identyfikacja wizualna

Integralną częścią projektu stało się odświeżenie logo szpitala. Proces projektowy poprzedzono szeroko zakrojonymi badaniami, które objęły analizę ponad 200 logotypów szpitali dziecięcych i placówek medycznych z całej Europy. Zespół projektowy przeprowadził szczegółowe studium ewolucji identyfikacji wizualnej w ochronie zdrowia, badając zmiany zachodzące w znakach graficznych od początku drugiej dekady XX wieku. Analizie poddano zarówno historyczne symbole renomowanych placówek, jak i nowe systemy identyfikacji wdrażane po 2006 roku.

Fragment prezentacji dot. koncepcji logo dla USzD, tendencje dominujące w logo szpitali dziecięcych

Badania wykazały wyraźne trendy projektowe: upraszczanie form, odchodzenie od skomplikowanych detali na rzecz czytelnych, przyjaznych kształtów, wzrost znaczenia koloru i typografii oraz częste wykorzystywanie motywów dziecięcych budujących poczucie bezpieczeństwa i zaufania. Wyniki analiz stały się podstawą do opracowania nowych koncepcji logo oraz przeprowadzenia badań preferencji wśród przedstawicieli zamawiającego.

Nowe, odświeżone logo na mockupie, przykłady użycia

W efekcie zachowano rozpoznawalny motyw dziewczynki i chłopca trzymających się za ręce, nadając postaciom lżejsze, bardziej dynamiczne formy zgodne ze współczesnymi standardami projektowania. Ich układ tworzy zarys serca — uniwersalnego symbolu opieki, troski i bezpieczeństwa. Granatowy kolor marki uzupełniono ciepłym żółtym akcentem, który wnosi energię i optymizm, a nowoczesna typografia poprawiła czytelność znaku oraz stała się podstawą całego systemu informacji wizualnej i wayfindingu wdrożonego w szpitalu. Dopuszcza się użycie monochromatyczne, zaprojektowano też znak poziomy, którego wcześniej w Księdze Logo nie było.

Nowe, odświeżone logo na mockupie, przykłady użycia

Pierwszy etap realizacji

Chociaż Vena Art Zaprojektowała pełną Księgę Standardów Znakowania dla USzD, dla całego budynku, wdrożenie rozpoczęto od poziomu +1 — głównej strefy wejściowej.

Zaprojektowano tam nowe punkty informacyjne, kioski cyfrowe oraz wielkoformatowe grafiki przedstawiające Stare Miasto w Lublinie. Zieleń zastosowana na ścianach pomaga uspokoić przestrzeń i podkreśla kluczowe punkty orientacyjne.

Wejście główne – stan rzeczywisty i wizualizacja poglądowa

Każdy element — od tablic po pasy prowadzące w posadzce — został dokładnie opisany w projekcie wykonawczym, aby zapewnić spójność i wysoką jakość realizacji. Obecnie projekt wdrożeniowy jest na samym początku i zrealizowano niewielki zakres zaleceń projektowych. Z niecierpliwością czekamy na wdrożenie pozostałych elementów!

Co to tak naprawdę jest wayfinding?

Wayfinding to przemyślana strategia i technika ułatwiania ludziom intuicyjnego poruszania się w przestrzeni fizycznej. To znacznie więcej niż losowo zawieszone strzałki. To spójny ekosystem złożony z kolorów, materiałów, oświetlenia, typografii i piktogramów, który współpracuje z architekturą obiektu. Jego nadrzędnym celem jest sprawienie, aby użytkownik czuł się bezpiecznie, wiedział dokładnie, gdzie się znajduje i jak bezwysiłkowo dotrzeć do wyznaczonego celu.

Droga, która uspokaja

System wayfindingu w Uniwersyteckim Szpitalu Dziecięcym w Lublinie pokazuje, że dobra nawigacja to coś więcej niż tablice z kierunkami. To przemyślana opowieść o miejscu, która łączy kolor, symbol i lokalną tożsamość.

Dzięki temu droga przez szpital przestaje być, aż tak stresującym labiryntem. Staje się chociaż trochę spokojniejszą podróżą — prowadzoną przez kolory, krajobrazy Lubelszczyzny i koziołka, który na każdym piętrze mówi dzieciom proste „cześć”.

Zespół projektowy Koncepcji:

dr inż. arch. Rafał Strojny – główny projektant

mgr Adrian Przywara

dr hab. inż. arch. Natalia Przesmycka

Zespół projektowy logo:

dr inż. arch. Rafał Strojny – główny projektant

mgr inż. Mariusz Jurkowski

dr hab. inż. arch. Natalia Przesmycka

Zespół projektowy Księga Standardów Znakowania:

dr inż. arch. Rafał Strojny – główny projektant

mgr inż. Mariusz Jurkowski

dr hab. inż. arch. Natalia Przesmycka

mgr Adrian Przywara

mgr Weronika Mroczek

Zespół Uniwersyteckiego Szpitala Dziecięcego w Lublinie:

dr Kamila Ćwik

mgr inż. Eliza Naklicka-Małaj

dr inż. Andrzej Graboś

Zespół Doradczy składający się z personelu szpitala

Szczególne podziękowania kierujemy dla Pani mgr inż. Elizy Naklickiej-Małaj za zaangażowanie w projekt, odbieranie telefonów o świcie oraz późnymi wieczorami, a także wszystkich pacjentów, rodziców oraz personelu za konsultacje dot. projektu.